Wat kan je doen als je vermoeidheid niet meer op te lossen valt met een weekendje uitslapen? Wat als de uitputting dieper gaat dan het lichamelijke? In dit artikel geef ik je andere mogelijke oorzaken en tips om ze aan te pakken.
Leven of overleven?
Je stapt uit bed met een zwaarte die op je weegt. Je hebt een koffie nodig. Of twee. Al helpen die eigenlijk al lang niet meer. Je kijkt op tegen de verplichtingen van de dag, maar je drukt je sluimerende slechtgezindheid de kop in. Je plakt een glimlach op je gezicht en gaat ervoor. De dag doorkomen is het meest haalbare doel. Als je eerlijk bent, weet je dat je op je tandvlees zit. Je leeft niet, je overleeft.
We zijn allemaal zo moe
Variaties van dit verhaal hoor ik wel vaker in mijn praktijk. Mensen zijn op. Ze kunnen niet meer. Oorlogen op tv, drama in de relatie, ruzies in de familie, stress op het werk: het wordt hen allemaal te veel. “Ik denk dat ik gek aan het worden ben”, zei een van mijn cliënten onlangs. Ik stelde haar gerust. Je bent niet gek aan het worden. Je bent uitgeput.
Verschillende soorten uitputting
Veel van ons hebben geleerd om sterk te zijn en door te duwen. Daarom is de eerste reflex die ik hoor bij vermoeidheid: ‘Ik zal wel te hard gewerkt hebben’. En vaak is dat ook zo: je kan lichamelijk moe zijn van fysiek werk of mentaal leeg zijn van een zware opdracht. Maar heel vaak gaat het ook om iets anders: emotionele, spirituele of sociale uitputting. En dat los je niet op met uitslapen of op vakantie gaan.
Lichamelijke en mentale uitputting
Een eerste vorm van uitputting is lichamelijk, bijvoorbeeld na hard werken of sporten. Soms is daar een medische oorzaak voor, zoals een ijzertekort of een infectie. Bespreek je klachten dus ook met je huisarts. Maar je kan je lichaam ook moe maken op een andere manier. Stel dat je zo onder stress staat dat je de hele tijd je schouders verkrampt. Of dat je amper nog in slaap geraakt. Soms draagt je lichaam de gevolgen voor het feit dat het mentaal niet goed met je gaat. En dat gaat ten koste van je energie.
We zitten voortdurend in ons hoofd. Al dat piekeren kost energie.
Emotionele uitputting
En dan is er ook nog zoiets als emotionele uitputting. Die zie ik vaak opduiken bij mensen die ingaan tegen hun eigen buikgevoel. Het is vermoeiend om te vechten tegen wat je voelt, in te slikken wat je denkt of langdurig je waarden te negeren. Maar vermoeidheid kan ook andere emotionele oorzaken hebben. Sommige mensen voelen zich verantwoordelijk voor iedereen om zich heen. Ze raken uitgeput door het voortdurend rekening houden met emoties die niet van hen zijn.
Spirituele uitputting
Je kan ook spiritueel uitgeput raken wanneer je het gevoel van betekenis, verbondenheid of richting in je leven kwijtraakt. Vroeger vonden veel mensen die houvast in religie, tradities en een hechte gemeenschap. Nu onze samenleving individualistischer wordt, ligt er meer verantwoordelijkheid bij jezelf. Dat kan bevrijdend zijn, maar ook zwaar. Zeker wanneer je het gevoel krijgt dat je alles alleen moet oplossen of nergens echt deel van uitmaakt.
Sociale uitputting
En dan is er ook nog zoiets als sociale overprikkeling: het gevoel dat je geen controle meer hebt over je energie. De ene verplichting is nog niet achter de rug, of je moet al naar de volgende. Mensen blijven je maar uitnodigen. Of misschien doe je het zelf: je kalender volplannen. Of misschien leunt iedereen op je en vraagt niemand hoe het eigenlijk met jou gaat. Het is helemaal oké om ‘nee’ te zeggen als je sociale batterij leeg is. Niets doen kan soms meer deugd doen dan je denkt.
Wat kan je eraan doen?
Waarschijnlijk herken je jezelf in één van deze vormen van uitputting of misschien zelfs in allemaal. Ik geef je graag een aantal technieken waarmee je kan experimenteren om je beter te voelen. Want je hoopt dat de wereld om je heen zal veranderen, maar je hoeft daar niet op te wachten. Er is een factor waar jij wél controle over hebt: jezelf.
Kom op voor jezelf
Een grote bron van uitputting die ik in mijn praktijk zie, is voortdurend over je eigen grenzen gaan. Het is belangrijk om te weten en te bewaken wat jij zelf wilt. Vind je het moeilijk om ‘nee’ te zeggen? Oefen dan eerst met een mini-nee. Zeg nee tegen iets dat weinig gevolgen heeft, en leg de lat dan telkens iets hoger. Wen aan het ongemak dat erop volgt. Grenzen afbakenen is een spier die je moet trainen.
Optimaliseer je omgeving
Neem afstand van mensen die je leegzuigen. Pestkoppen, dramazoekers en zeurpieten kan je niet veranderen, maar je hoeft ze niet de hele tijd in je buurt te houden. Houd vriendschappen of relaties niet in stand uit verplichting of gewoonte, maar omring je zo vaak mogelijk met mensen die je inspireren, blij maken en energie geven. Nieuwe vrienden kunnen je leven weer zuurstof geven.
Maak die dappere keuze
Als je naar jezelf luistert, komt misschien vanzelf bovendrijven wat je eigenlijk écht wilt: je droom nastreven, gezonder gaan leven of eindelijk tonen wie je bent. Maar vaak is de weerstand te groot om er iets aan te doen. Elke doorbraak vraagt een opoffering. ‘Ooit doe ik het’, denk je. Maar geen beslissing nemen is ook een beslissing. Soms kies je er onbewust voor om vast te blijven zitten. En dat kan je moe maken.
Leer voelen
Over je problemen praten, lezen en nadenken werkt, maar tot op zekere hoogte. Je bewust worden van je lichaam is een stap die veel mensen overslaan. Heb je soms het gevoel dat je alleen maar in je hoofd zit? Ben je niet in staat om zelf te voelen wanneer je zenuwstelsel op scherp staat? Dan ga je sneller over je grenzen en wordt het moeilijk om stress te reguleren. Je kan die verbinding met je lichaam herstellen met lichaamswerk als meditatie, yoga, massagetherapie of ademwerk.
Stel je overtuigingen in vraag
Soms speelt er nog iets diepers. Als kind krijg je gaandeweg de spelregels van het leven aangeleerd. Door je ouders, maar ook door je omgeving. Je ontdekt hoe je je moet gedragen in de maatschappij. Maar wat als deze regels niet meer bij je passen? Wat als ze je doen onderdrukken wie je écht bent? Met NEI-therapie probeer ik je terug te begeleiden naar je oorspronkelijke staat van zijn, je ziel, je authentieke blauwdruk.
Kies voor jezelf
Zowel in mijn praktijk als in mijn blogartikelen kom ik vaak terug op dezelfde gedachte: kies voor jezelf. En dat begint met mediteren*, voelen, verantwoordelijkheid nemen voor je keuzes en loslaten wat anderen van je denken. Als je voor jezelf kiest, ga je in je innerlijke kracht staan. Dat is een fantastisch gevoel dat je nooit meer kwijt wil. En dan besef je: misschien was ik niet gewoon moe. Misschien probeerde mijn lichaam me iets te vertellen.
(*) PS: Weet je niet goed waar te beginnen? Mijn meditatieapp is een laagdrempelige eerste stap.
